Ağız Yarası (Aft) Neden Olur? Hangi Doktora Gidilir?

Ağızda çıkan küçük, yuvarlak ve ağrılı yaralar çok yaygındır ve çoğu zaman kendiliğinden iyileşir. Yine de aramalarda iki soru öne çıkıyor: bu yaralar neden olur ve hangi doktora gidilir? Bu yazıda ağız yarasının (aft) sık görülen nedenlerini, evde dikkat edilebilecek noktaları ve hangi durumlarda muayene gerektiğini ele alıyoruz. Yazı bilgilendirme amaçlıdır; yaranın nedenine ve tedavisine muayene sonrasında hekim karar verir.

Ağız yarası (aft) nedir?

Aft, ağız içindeki yumuşak dokularda, yani yanak içinde, dudak iç yüzünde, dilde veya diş eti çevresinde görülen yüzeysel yaralardır. Genellikle yuvarlak ya da oval, ortası beyaz-sarımsı, kenarları kırmızı görünür. Konuşurken, yemek yerken veya diş fırçalarken ağrı ve yanma hissi yapabilir. Aft bulaşıcı değildir.

Aftlar genel olarak üç grupta ele alınır. En sık görülen küçük aftlar birkaç milimetre boyutundadır ve çoğunlukla 1–2 hafta içinde iz bırakmadan iyileşir. Daha büyük ve derin olan majör aftlarda iyileşme birkaç haftayı bulabilir ve iz kalabilir. Daha seyrek görülen tipte ise çok sayıda küçük yara bir arada çıkar.

Aft ile uçuk arasındaki fark

İkisi sık karıştırılır. Uçuk bir virüsün neden olduğu, genellikle dudağın dış kısmında veya dudak kenarında küçük su kabarcıklarıyla başlayan ve bulaşabilen bir durumdur. Aft ise ağzın içinde çıkar, kabarcıkla başlamaz ve bulaşıcı değildir. Emin olunamadığında hekime danışmak en doğrusudur.

Ağız yarası neden olur?

Aftın kesin nedeni her zaman bilinmez; çoğu zaman birkaç etken bir araya gelir. Sık bildirilen tetikleyiciler şunlardır:

• Küçük yaralanmalar: yanağı ısırmak, sert fırçalama, kırık ya da keskin bir diş kenarı, uyumsuz protez veya diş teli parçalarının dokuya sürtmesi.
• Sıcak veya sert yiyecekler: çok sıcak içecekler, kıtır ve sert yiyecekler ağız içini tahriş edebilir.
• Asitli ve baharatlı gıdalar: bazı kişilerde aft çıkışını kolaylaştırabilir veya var olan yarayı rahatsız edici hale getirebilir.
• Stres ve yorgunluk: yoğun dönemlerde aftların daha sık görüldüğü bildirilir.
• Hormonal değişiklikler: bazı kadınlarda adet dönemiyle ilişkili tekrarlar görülebilir.
• Beslenme eksiklikleri: demir, B12 ve folik asit gibi vitamin ve minerallerin eksikliği tekrarlayan aftlarla ilişkili olabilir.
• Bazı diş macunu içerikleri: sodyum lauril sülfat içeren macunların bazı kişilerde aftı tetikleyebildiği bildirilmektedir.
• Bazı ilaçlar ve genel sağlık durumları: bazı ilaçlar, çölyak veya iltihabi bağırsak hastalıkları gibi durumlar tekrarlayan ağız yaralarıyla birlikte görülebilir.

Sık tekrarlayan aftlarda bu nedenlerin araştırılması önemlidir. Diş hekimi ağız içindeki mekanik nedenleri değerlendirir, gerekli görürse genel sağlık açısından ilgili hekime yönlendirir.

Ağız kenarı yarası neden olur?

Dudakların birleştiği köşelerde görülen çatlak, kızarıklık ve yaralar aftan farklıdır. Bu tabloya ağız köşesi iltihabı (angular şilit) denir. Ağız köşesinde tükürüğün birikmesi, dudak yalama alışkanlığı, soğuk ve kuru hava, uyumsuz protezlerin ağız köşelerini kıvırması ve bazı vitamin eksiklikleri sık görülen nedenler arasındadır. Bölgede mantar veya bakteri üremesi de tabloya eşlik edebilir. Protez kullanan ve ağız köşelerinde sık yara oluşan kişilerde protezin uyumunun kontrol ettirilmesi yararlı olabilir.

Aft iyileşirken nelere dikkat edilebilir?

Küçük aftlar çoğunlukla kendiliğinden iyileşir. Bu süreçte yarayı tahriş etmemek rahatlamaya yardımcı olabilir:

• Yumuşak kıllı bir diş fırçası kullanmak ve yaralı bölgeyi nazikçe fırçalamak
• Serin içecekleri tercih etmek, çok sıcak içeceklerden kaçınmak
• Yumuşak kıvamlı yiyecekleri seçmek; baharatlı, tuzlu, asitli ve sert yiyecekleri bir süre azaltmak
• Bol su içmek ve ağzın kurumasını önlemek
• Diş fırçalamayı ve diş ipi kullanmayı bırakmamak; ağız hijyenini sürdürmek
• Yarayı dil veya parmakla sürekli yoklamamak

Ağız yarası için eczanede satılan jel, gargara veya pastiller bulunur. Bunların kullanımı ve uygunluğu hakkında eczacıdan veya hekimden bilgi alınmalıdır; özellikle çocuklarda, hamilelikte ve düzenli ilaç kullanan kişilerde ürün seçimi mutlaka danışılarak yapılmalıdır.

Ağız yarası için hangi doktora gidilir?

Ağız içindeki yaralar için ilk başvuru noktası diş hekimidir. Diş hekimi yaranın görünümünü, yerini ve süresini değerlendirir; kırık diş, keskin dolgu kenarı, uyumsuz protez veya diş teli gibi mekanik bir neden varsa bunu tespit eder. Yara dişlere ya da diş etine yakınsa veya diş eti hastalığıyla birlikte görülüyorsa periodontoloji uzmanının değerlendirmesi de gündeme gelebilir. Tekrarlayan yaralar genel bir sağlık sorunuyla ilişkili görünüyorsa diş hekimi aile hekimine veya ilgili uzmanlık dalına yönlendirme yapabilir.

Hangi durumlarda muayene gerekir?

Aşağıdaki durumlarda beklemek yerine bir diş hekimine veya hekime başvurulmalıdır:

• Yara iki haftadan uzun sürede iyileşmiyorsa
• Yara alışılmıştan büyükse, sayısı fazlaysa veya giderek büyüyorsa
• Ağrı yemek yemeyi veya su içmeyi zorlaştırıyorsa
• Yara kanıyorsa, sertleşmişse veya ağrı yapmadığı halde geçmiyorsa
• Ateş, halsizlik ya da vücudun başka yerlerinde yara gibi belirtiler eşlik ediyorsa
• Yaralar çok sık tekrarlıyorsa

Uzun süre iyileşmeyen ağız yaraları nadiren de olsa daha ciddi durumların belirtisi olabilir. Bu nedenle iki haftayı aşan yaraların muayene edilmesi önemlidir. Düzenli diş hekimi kontrolleri, ağız içindeki değişikliklerin erken fark edilmesine yardımcı olur.

Ağız yarası önlenebilir mi?

Aftların tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir, ancak tetikleyicileri azaltmak tekrarlarını seyrekleştirebilir. Yumuşak kıllı fırça kullanmak ve doğru fırçalama tekniği uygulamak, keskin diş kenarlarını ve uyumsuz protezleri düzelttirmek, dengeli beslenmek ve aftlarla ilişkili görünen yiyecekleri fark edip azaltmak bunlardan bazılarıdır. Aftlar belirli bir macunla ilişkili görünüyorsa diş macunu seçimi hakkında diş hekiminize danışabilirsiniz. Ağızda yarayla birlikte kötü koku da varsa ağız kokusu nedenleri yazımız da fikir verebilir.

Sık sorulan sorular

Ağız yarası kaç günde geçer?

Küçük aftlar çoğunlukla 1–2 hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Büyük aftlarda bu süre birkaç haftayı bulabilir. İki haftadan uzun süren yaraların muayene edilmesi önerilir.

Aft bulaşıcı mıdır?

Hayır. Aft bulaşıcı değildir. Dudakta kabarcıklarla başlayan uçuk ise bulaşabilen, farklı bir durumdur.

Çocuklarda ağız yarası olur mu?

Evet, çocuklarda da görülebilir. Çocuğun yemek yemeyi veya su içmeyi reddetmesi, ateş ya da ağızda çok sayıda yara olması durumunda hekime başvurulmalıdır. Çocukların diş ve ağız sağlığı için çocuk diş hekimliği sayfamıza göz atabilirsiniz.

Protez veya diş teli yara yapar mı?

Uyumsuz bir protez veya ağız içine batan bir tel ucu, sürekli sürtünme nedeniyle yaraya yol açabilir. Bu durumda protezin ya da telin kontrol ettirilmesi gerekir; sorun giderilmeden yara tekrar edebilir.

Ağız yarası için diş hekimine gidilir mi?

Evet. Ağız içindeki yaraların değerlendirilmesi diş hekiminin çalışma alanındadır. Diş hekimi gerekli görürse ilgili uzmanlık dalına yönlendirme yapar.

Eskişehir’de muayene ve randevu

Ağzınızda iki haftadan uzun süren, sık tekrarlayan ya da sizi rahatsız eden bir yara varsa Yenibağlar’daki polikliniğimizde değerlendirme için randevu alabilirsiniz. Randevu ve ulaşım bilgileri iletişim sayfamızda yer almaktadır; 0533 399 00 97 ve 0533 644 10 97 numaralı hatlarımızdan bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar: NHS, “Mouth ulcers” bilgilendirme sayfası; Mayo Clinic, “Canker sore” bilgilendirme sayfası. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.